Antioxidanten en vrije radicalen: wat doen ze voor je lichaam?

Je hoort de term antioxidanten regelmatig als het over gezonde voeding gaat. Ze zitten onder andere in groenten, fruit, kruiden, noten, thee en koffie. Maar wat doen antioxidanten eigenlijk? En waarom heeft je lichaam ze nodig?

Om dat te begrijpen, moeten we eerst kijken naar vrije radicalen.

Wat zijn vrije radicalen?
In je lichaam vinden de hele dag allerlei processen plaats. Daarbij ontstaan van nature vrije radicalen. Dit zijn kleine, instabiele deeltjes onze cellen kunnen beschadigen. Dat klinkt misschien direct ongezond, maar vrije radicalen horen bij ons lichaam. Ze ontstaan bijvoorbeeld bij de normale stofwisseling en tijdens het sporten. Ons afweersysteem gebruikt vrije radicalen zelfs om ziekteverwekkers te bestrijden.

Het gaat dus vooral om de balans.

Wanneer er langdurig meer vrije radicalen ontstaan dan je lichaam aankan, spreken we van oxidatieve stress. Hierdoor kunnen onder andere cellen, eiwitten en DNA beschadigd raken.

Waardoor ontstaan meer vrije radicalen?
Ons lichaam maakt vrije radicalen dus zelf aan. Maar bepaalde omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat er meer ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan:

  • roken;
  • alcohol;
  • luchtvervuiling;
  • veel blootstelling aan uv-straling;
  • langdurig hoge bloedsuikers;
  • overmatig eten;
  • zware lichamelijke inspanning.

Gelukkig heeft ons lichaam verschillende manieren om zichzelf hiertegen te beschermen. En daar komen antioxidanten om de hoek kijken.

Wat zijn antioxidanten?
Antioxidanten helpen vrije radicalen te neutraliseren en dragen daarmee bij aan de bescherming van onze cellen.

Je kunt het een beetje vergelijken met het roesten van een appel. Snijd je een appel doormidden, dan wordt het vruchtvlees na een tijdje bruin door oxidatie. Druppel je er wat citroensap overheen, dan gaat dit proces langzamer. Vitamine C uit het citroensap werkt namelijk als antioxidant.

In ons lichaam is het proces natuurlijk veel ingewikkelder, maar dit voorbeeld laat mooi zien wat oxidatie en antioxidanten met elkaar te maken hebben.

Je lichaam maakt zelf antioxidanten

Wat vaak wordt vergeten, is dat je lichaam zelf ook een krachtig verdedigingssysteem heeft. Het maakt verschillende stoffen en enzymen aan die helpen om vrije radicalen onder controle te houden.

Daarnaast krijgen we antioxidanten en andere beschermende plantenstoffen binnen via onze voeding. Bekende voedingsstoffen die een rol spelen bij de bescherming van onze cellen zijn bijvoorbeeld vitamine C, vitamine E, selenium en zink. Daarnaast bevatten plantaardige voedingsmiddelen plantenstoffen (ook wel fytonutriënten) zoals carotenoïden en polyfenolen. Deze plantstoffen beschermen de plant tegen de buitenwereld en datzelfde doen voor onze lichaamscellen.

Meer antioxidanten is niet automatisch beter

Je zou misschien denken: als antioxidanten goed zijn, kan ik er het beste zoveel mogelijk van binnenkrijgen. Zo simpel ligt het niet.

Vrije radicalen hebben namelijk ook nuttige functies. Tijdens het sporten ontstaan bijvoorbeeld tijdelijk meer vrije radicalen. Dat is één van de prikkels waarop je lichaam reageert door zichzelf sterker te maken en de eigen beschermingssystemen te verbeteren.

Daarom is het niet verstandig om zonder reden grote hoeveelheden antioxidanten via supplementen te gebruiken. Een hoge dosering uit een potje is iets anders dan antioxidanten binnenkrijgen via gewone voeding.

Meer is dus niet altijd beter. Balans en variatie zijn belangrijker.

Kies vooral voor antioxidanten uit voeding

Groenten en fruit leveren veel meer dan één losse vitamine. Ze bevatten een combinatie van vitamines, mineralen, vezels en honderden verschillende plantenstoffen (fyto’s) die samen kunnen werken.

Goede bronnen zijn bijvoorbeeld:

  • bessen, zoals blauwe bessen, bramen en frambozen;
  • kleurrijke groenten en fruit;
  • kruiden en specerijen;
  • noten en zaden;
  • peulvruchten;
  • extra vierge olijfolie;
  • groene en zwarte thee;
  • koffie;
  • pure chocolade en cacao.

Je hoeft daarbij niet op zoek te gaan naar één bijzonder superfood. Juist afwisseling zorgt ervoor dat je veel verschillende voedingsstoffen en plantenstoffen binnenkrijgt.

Eet de regenboog
Een eenvoudige manier om gevarieerd te eten, is door te kijken naar de kleuren op je bord.

Rood, oranje, geel, groen, blauw en paars: de verschillende kleuren in plantaardige voeding komen vaak van verschillende plantenstoffen. Door regelmatig van kleur en voedingsmiddel te wisselen, krijg je vanzelf een bredere mix binnen.

Denk bijvoorbeeld aan tomaat, wortel, paprika, broccoli, spinazie, blauwe bessen, rode kool, druiven en kruiden.

Je hoeft ze natuurlijk niet allemaal op één dag te eten. Het gaat om de variatie over de dagen en weken heen.

Voeding in plaats van een potje

Supplementen kunnen in bepaalde situaties nuttig of noodzakelijk zijn, maar ze zijn geen vervanging voor gezonde voeding. Zeker bij antioxidanten geldt niet dat een hoge dosering automatisch meer gezondheidsvoordeel oplevert.

Een voedingspatroon met veel verschillende, zo min mogelijk bewerkte producten geeft je lichaam niet één geïsoleerde antioxidant, maar een heel pakket aan voedingsstoffen.

En misschien is dat wel de belangrijkste boodschap:

Je hoeft antioxidanten niet ingewikkeld te maken. Eet kleurrijk, gevarieerd en vooral veel verschillende plantaardige producten. Daarmee geef je je lichaam dagelijks de bouwstoffen en beschermende stoffen die het nodig heeft.

Deel dit bericht

Nieuwsbrief updates

Vul hieronder je e-mailadres in om je in te schrijven voor onze nieuwsbrief

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *